|
KULLANIMI YASAK MADDELER VE YÖNTEMLER (2004)
YASAKLI MADDELER:
S1- UYARICILAR
S2- NARKOTİK ANALJEZİKLER
S3- KANNABiNOiDLER
S4-
ANABOLİK AJANLAR a)Eksojen AAS'ler
b)Endojen AAS'ler
B DİĞER ANABOLİK AJANLAR
S5- PEPTİD HORMONLAR
S6- BETA-2 AGONİSTLER
S7- ANTİ-ÖSTROJENİK AKTİVİTE AJANLARI
S8- MASKELEYİCİ AJANLAR
İDRAR SÖKTÜRÜCÜLER
S9- GLUKOKORTİKOİDLER
S10-ALKOL
S11- BETA-BLOKE EDİCİLER
YASAKLI YÖNTEMLER
M1-OKSİJEN TAŞINMASINI ARTIRANLAR
a) KAN DOPİNGİ
b) MODİFİYE HEMOGLOBİN ÜRÜNLERİ (Perfluorochemicals, efaproxiral, RSR13)
M2- FARMAKOLOJİK, KİMYASAL VE FİZİKSEL İŞLEMLER M3- GEN DOPİNGİ |
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
UYARICILAR Yorgunluk işte, sınıfta, stadyumda ya da sahada performansın düşmanıdır. Dinlenme, yeterli uyku ve uygun bir diyetle bu düşmanla savaşılabilir. Bazıları ise bu savaşı baştan kaybettiklerini düşünürler ve pes ederler. Bazıları ise bu savaşı kazanmak için uyarıcı madde kullanırlar.
Uyarıcılar merkezi sinir sistemi üzerine doğrudan etkiyle uyarım yapan maddelerdir. Metabolizma hızına, beyin, omurilik ve kalp üzerine uyarıcı etkileri vardır.Uyarıcılar sınıflaması içinde yer alan efedrin, psödoefedrin, fenilpropanolamin gibi maddeler grip ilaçlarında da bulunabilirler.
Birçok sporcu içinde yasaklı madde olduğunu bilmeden aldığı ilaçlar yüzünden ceza almıştır. Karşılaşma öncesi ilaç kullanmadan önce mutlaka ilacın yasaklı madde içerip içermediği kontrol edilmelidir.
S1- UYARICILAR
UYARICILARIN SPORDA KULLANIMI Uyarıcılar sporcular tarafından uyanıklığı, konsantrasyon gücünü artırdığı ve yorgunluğu geciktirdiği gerekçesiyle kullanılır.
UYARICILARIN YAN ETKİLERİ Uyarıcıların yan etkileri, doza, süreye ve kullanım sıklığına bağlıdır. Düşük dozlarda bile yan etkiler görülebilir, yüksek dozlarda olumsuz etkiler daha da belirgindir. Kalp ve diğer hayati organların düzenli çalışması bozulabilir. Uzun süre ve sıcak ortam gibi ciddi koşullarda spor yapıldığında yan etkiler şiddetlenir. Uzun süre kullanımda aynı etkiyi alabilmek için dozu artırmak gereklidir. Çünkü bu tür maddelere zaman içinde tolerans gelişir.
UYARICILARIN
YAN ETKİLERİ
KOKAİN Kokain sporcular tarafından öfori hissi
verdiği ve uyarıcı olduğu gerekçesiyle kullanılır. KOKAİNİN YAN
ETKİLERİ
|
|
||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
UYARICILAR Yorgunluk işte, sınıfta, stadyumda ya da sahada performansın düşmanıdır. Dinlenme, yeterli uyku ve uygun bir diyetle bu düşmanla savaşılabilir. Bazıları ise bu savaşı baştan kaybettiklerini düşünürler ve pes ederler. Bazıları ise bu savaşı kazanmak için uyarıcı madde kullanırlar.
Uyarıcılar merkezi sinir sistemi üzerine doğrudan etkiyle uyarım yapan maddelerdir. Metabolizma hızına, beyin, omurilik ve kalp üzerine uyarıcı etkileri vardır.Uyarıcılar sınıflaması içinde yer alan efedrin, psödoefedrin, fenilpropanolamin gibi maddeler grip ilaçlarında da bulunabilirler.
Birçok sporcu içinde yasaklı madde olduğunu bilmeden aldığı ilaçlar yüzünden ceza almıştır. Karşılaşma öncesi ilaç kullanmadan önce mutlaka ilacın yasaklı madde içerip içermediği kontrol edilmelidir.
S1- UYARICILAR
UYARICILARIN SPORDA KULLANIMI Uyarıcılar sporcular tarafından uyanıklığı, konsantrasyon gücünü artırdığı ve yorgunluğu geciktirdiği gerekçesiyle kullanılır.
UYARICILARIN YAN ETKİLERİ Uyarıcıların yan etkileri, doza, süreye ve kullanım sıklığına bağlıdır. Düşük dozlarda bile yan etkiler görülebilir, yüksek dozlarda olumsuz etkiler daha da belirgindir. Kalp ve diğer hayati organların düzenli çalışması bozulabilir. Uzun süre ve sıcak ortam gibi ciddi koşullarda spor yapıldığında yan etkiler şiddetlenir. Uzun süre kullanımda aynı etkiyi alabilmek için dozu artırmak gereklidir. Çünkü bu tür maddelere zaman içinde tolerans gelişir.
UYARICILARIN
YAN ETKİLERİ
KOKAİN Kokain sporcular tarafından öfori hissi
verdiği ve uyarıcı olduğu gerekçesiyle kullanılır. KOKAİNİN YAN
ETKİLERİ
|
|
||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
C- ANABOLİK AJANLAR
S4-
ANABOLİK AJANLAR a)Eksojen AAS'ler
b)Endojen AAS'ler
ANABOLİK - ANDROJENİK STEROİDLERİN SPORDA KULLANIMI Anabolik-androjenik
steroidler sporcular tarafından ençok
kullanılan doping maddelerindendir. Kas gücü ve kas kitlesini artırmak
amacıyla kuvvet ve sürat sporlarında kullanılır. Diğer doping maddeleri
yarışmadan kısa bir süre önce kullanılırken, anabolik
steroidlerin etkili olabilmesi için karşılaşmadan
aylarca önce ve normal tedavi dozlarının 10-100 katı dozlarda kullanılması
gereklidir. ANABOLİK - ANDROJENİK STEROİDLERİN YAN ETKİLERİ Sportif performansı artırabilmek için anabolik
steroidlerin yüksek doz ve uzun süreler
kullanılması gereklidir. Kısa süreli ve düşük dozlarda bile yan etkiler
oluşabilmektedir. Anabolik steroidler
hemen hemen vücuttaki tüm organlarda yan etkiler
oluşturabilir. ANABOLİK -
ANDROJENİK STEROİDLERİN GENEL YAN
ETKİLER
ANABOLİK -
ANDROJENİK STEROİDLERİN PUBERTE ÖNCESİ
YAN ETKİLER
ANABOLİK -
ANDROJENİK STEROİDLERİN ERKEKLERDEKİ
YAN ETKİLER
ANABOLİK -
ANDROJENİK STEROİDLERİN BAYANLARDAKİ
YAN ETKİLER
B
DİĞER ANABOLİK AJANLAR
Anabolik-androjenik olmayan
ancak onlara benzer anabolik etki gösteren
maddelerdir. Klenbuterol veterinerlikte hayvanların
öksürük ve soğuk algınlığı tedavisinde kullanılır. SPORDA KULLANIMI Sporcular tarafından anabolik-androjenik steroidler gibi
sürat ve kuvvet sporlarında kullanılırlar. YAN ETKİLERİ
|
|
||||||||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
E- İDRAR SÖKTÜRÜCÜLER İdrar söktürücüler idrar oluşumunu ve atılımını artıran
maddelerdir. Doğrudan böbrek tübüllerine etki
ederler. Yüksek kan basıncını düşürmek, ödemi azaltmak, konjestif
kalp yetmezliğini tedavi etmek amacıyla kullanılırlar.
İDRAR SÖKTÜRÜCÜLER
İDRAR SÖKTÜRÜCÜLERİN SPORDA KULLANIMI Sporda iki amaçla kullanılırlar. İdrar miktarını artırıp,
idrardaki doping maddelerinin yoğunluğunu azaltmak, böylece analiz sırasında
saptanmasını zorlaştırmak veya ağırlık kategorilerinin yer aldığı güreş,
boks, halter, judo gibi spor disiplinlerinde kısa zamanda ağırlık düşmek için
kullanılır. Bu maddeler direkt olarak sportif performansı artırıcı etkide
bulunmazlar. İDRAR SÖKTÜRÜCÜLERİN YAN ETKİLERİ
|
|
||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||||
|
|
|
|
|
MASKELEYİCİ AJANLAR Bromantan, idrar söktürücüler, epitestosteron, probenecid ve benzeri maddeler doping kontrolü yapılacak idrarda doping maddelerinin saptanmasını zorlaştıran maddelerdir.
Maskeleyici ajanlar da doping kontrol laboratuvarlarında
saptanabilmekte ve doping olarak kabul edilmektedirler.
S8- MASKELEYİCİ AJANLAR
PEPTİD HORMON VE ANALOGLARI Peptid hormonlar doğal hormonlardır ve diğer hormonların salınımını kontrol ederler. Büyümeyi artıran ve ağrıyı azaltan etkileri vardır. Analoglar sentetiktir ve peptid hormonlara benzer etkide bulunurlar.
S5- PEPTİD HORMONLAR
|
|
||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||||
|
|
|
|
|
2- YASAKLI YÖNTEMLER M1-OKSİJEN TAŞINMASINI ARTIRANLAR
b) MODİFİYE HEMOGLOBİN
ÜRÜNLERİ (Perfluorochemicals,
efaproxiral, RSR13)
M2- FARMAKOLOJİK, KİMYASAL VE FİZİKSEL İŞLEMLER M3- GEN DOPİNGİ KAN DOPİNGİ Kan dopingi kan, alyuvarlar, yapay oksijen taşıyıcıları ve benzer kan ürünlerinin sporcuya uygulanmasıdır. Kan dopingi enerji gereksinimini aerobik yoldan sağlayan ve büyük kas gruplarının uzun süreli ve ağır kas işlerini yaptığı kros kayağı, bisiklet, kürek, uzun mesafe koşuları ve diğer dayanıklılık sporlarındaki sportif performansı artırmak amacıyla uygulanır.
Kan dopinginde sporcuya bir başka bireyden alınan taze kan veya sporcunun kendi kanı verilir. Sporcunun kendi kanı kullanılacaksa antrenman dönemi sırasında 800-1200 cc kadar kan alınarak uygun koşullarda saklanır. Kanı alınan bireyde yeni alyuvarların oluşumu için 5-6 hafta beklendikten sonra yarışmadan kısa bir süre önce yine aynı şahsa kendi kanı geri verilir.
Kan dopinginde amaç kandaki hemoglobin yoğunluğunu yapay olarak artırmaktır. Bu nedenle sporcudan kan alındıktan sonra hemoglobin seviyesinin normal düzeye ulaşması beklenir ve alınan kan tekrar bireye verilerek hemoglobin miktarı normal seviyesinin üzerine çıkarılır.
Kan dopinginde ve eritropoietin kullanımında sınırlayıcı faktör kasın metabolik kapasitesidir. Yani oksijeni kullanacak olan yapılar kas hücreleri, mitokondriler ve bazı enzimlerdir. İstenildiği kadar çok oksijen taşınsın eğer hücre düzeyinde oksijen kullanma yeteneği antrenmanlarla geliştirilmediyse, kan dopingi diye tanımlanan bu yöntem işe yaramayacaktır.
KAN DOPİNGİNİN YAN ETKİLERİ
FARMAKOLOJİK, KİMYASAL VE
FİZİKSEL İŞLEMLER Üzerinde doping kontrolü yapılacak idrarın bütünlüğünü, özelliğini bozmaya yönelik yöntem ve maddelerin kullanımıdır.
İdrar söktürücü kullanma, sporcunun kendi idrarı yerine sonda ile başkasının idrarını verme, idrarı değiştirme, idrarın bütünlüğünü bozma, probenesid ve benzeri maddelerle böbrekten doping maddesinin idrarla atılışını önleme, bromantan ve epitestosteron vererek testosteron ve epitestosteron tayinini engelleme bu grup içinde değerlendirilir.
|
|
||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||
|
|
|
|
|
ALKOL Okçuluk, atıcılık gibi spor
dallarında sporcular karşılaşma öncesi merkezi sinir sistemini baskılayarak
el titremesini ve heyecanı azaltmak ve kendine güven hissini artırmak amacıyla
alkol kullanırlar.
ALKOLÜN YAN ETKİLERİ
KANNABiNOiDLER
Marijuana, hashish, ve benzeri maddeler.
Karşılaşma öncesi gerginliği azaltmak amacıyla kullanılırlar. Uzun süre
kullanıldığında kalp, akciğer ve merkezi sinir sistemine olumsuz etkiler
nedeniyle sportif performans bozulabilir. Sporcular tarafından kullanıldığı
saptandığında hem spor dalı ile ilgili, hem de Türk Ceza Kanunu 404. maddesi
uyarınca cezai işlem uygulanır. KANNABİNOİDLERİN YAN ETKİLER
GLUKOKORTİKOİDLER Böbreküstü bezi korteksinden salgılanan adreno-kortikosteroid hormonlara benzer etki gösteren
maddelerdir. Astımda, değişik deri ve eklem hastalıklarında, inflamasyon ve ağrı tedavisinde kullanılır. Yan
etkilerinin çok ciddi olması nedeniyle doktor kontrolünde kullanılması gereklidir.
GLUKOKORTİKOİDLER
GLUKOKORTİKOİDLERİN SPORDA KULLANIMI Glukokortikoidler sporcular
tarafından inflamasyonu önlemek, ağrıyı azaltmak
amacıyla kullanılır. Glukokortikoidlerin öforik duygu vermesi sporcuya avantaj sağlayabilir. Glukokortikoidlerin ağız yoluyla, rektum yoluyla, damara
ve kasa enjekte edilerek sistemik kulanımı
yasaklanmıştır. Anüse, kulağa, deriye, buruna, göze uygulanması, eklem içi ve
lokal enjeksiyonu ve inhalasyon yoluyla kullanımı
serbesttir. Karşılaşmadan önce sporcunun hastalığı, tedavinin gerekçesi, doz,
uygulanma yeri, en son uygulandığı zaman hakkındaki bilgiler ilgili kuruma
verilmelidir. GLUKOKORTİKOİDLERİN YAN ETKİLER
Beta bloke ediciler böbrek üstü bezinden salgılanan katekolaminlerin etkilerini, bu hormonlara duyarlı kalp, akciğer ve kan damarlarında bulunan hücreler düzeyinde önlerler.
BETA-BLOKE EDİCİLER
BETA-BLOKE EDİCİLERİN SPORDA KULLANIMI Beta bloke ediciler sinirliliği kontrol etmek, kalp atım hızını
ve el titremesini azaltmak amacıyla kullanılır. Bu yolla yarışma heyecanının
neden olacağı kalp çarpıntısı, titremeler hafifletilir, konsantrasyon gücü
artırılır, endişe ve sinirlilik azaltılır. Çoğunlukla okçulukta, silahlı
atışlarda, otomobil yarışlarında, kayak atlamalarında, “bowling” sporunda
kullanılır. Hatta sesi ve eli titreyen konuşmacıların ve müzisyenlerin de
beta bloke edicileri kullandıkları bilinmektedir. BETA-BLOKE EDİCİLERİN YAN ETKİLERİ
|
|
||||||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
Sporcunun
doping yaptığı nasıl saptanır? 1968 yılından bu yana doping maddelerini vücut sıvılarında saptamaya çalışan laboratuvarlar yoğun şekilde çalışmalarını sürdürmektedirler. Doping kontrol laboratuvarlarının sonuçlarının geçerli olabilmesi için her yıl WADA tarafından kontrollerinin yapılarak onaylanmaları (akredite edilmeleri) gereklidir. Onaylanmamış laboratuvarlardan alınan doping kontrol analiz sonuçlarıyla sporculara ceza vermek yasal sorunlara neden olmaktadır. Bu nedenle doping kontrol örnekleri, onaylanmış laboratuvarlarda analiz edilmektedir. Günümüzde sayıları zaman içinde değişmekle birlikte akredite edilmiş otuza yakın doping kontrol laboratuvarı bulunmaktadır. Ülkemizde
Doping Kontrol Laboratuvarı var mıdır?
Doping
kontrolleri her karşılaşmada her sporcuya mı yapılmaktadır? Doping
Kontrolleri sırasında örnek alma işlemi nasıl yapılmaktadır? Sporcu
örnek vermeyi reddederse doping yapmış gibi ceza verilir.
Sporcunun maç öncesi ve maç sırasında aldığı ilaçların ismi Doping Kontrol formuna yazılır. Özellikle son 72 saat içinde kullanılan ilaçlar; varsa kortikosteroid gibi maddeler açık seçik ve üzerinde durularak sorulur. Doldurulan
formlar sporcu, eşlik eden görevli ve Bağımsız Doping Kontrol Görevlileri
tarafından imzalanır ve alınan idrar örneği Doping Kontrol Laboratuvarına gönderilir.
Alınan
yasaklı maddeler vücüttan ne kadar süre içinde
temizlenir?
A
örneğinde yasaklı madde bulunursa ne yapılır? Doping
yaptığı saptanan sporcuya ne ceza verilir?
Sporcu kullandığı ilacın yasaklı listesinde olup olmadığını bir hekime danışarak öğrenmek zorundadır. Dopingle mücadele kurallarına göre sporcunun maçtan önce WADA’nın yasaklı listesinde bulunan bir ilacı kullandığı saptanırsa, o sporcu karşılaşmaya sokulmamalıdır. Aksi takdirde doping kontrolünde alınan yasaklı madde tespit edilirse, sporcu hasta olduğunu doktor raporlarıyla belgelese dahi sporcuya ceza verilir. Sporcu
grip olduğunda nasıl bir tedavi uygulanmalıdır?
|
|
|||||||||||||||||
|
|
Hazırlayan: Doç.
Dr. Rüştü Güner
Bağımsız Gözlemciler Grubu Üyesi (World Anti-Doping Agency- WADA - Independent Observer) Sorularınız için: e-posta: guner@dialup.ankara.edu.tr
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
